Jak powinna wyglądać Rzeczpospolita? Gorące dyskusje na ten temat toczyły wszystkie formacje ideologiczne. Ale choć socjaliści, ludowcy, a nawet nacjonaliści ze Stronnictwa Narodowego bardzo się różnili, to w jednym względzie byli zgodni – odrodzona Polska powinna być państwem nowoczesnym i sprawiedliwym
Fragment przemowy ks. Adama Jerzego Czartoryskiego na posiedzeniu Towarzystwa Literackiego Polskiego w Paryżu wygłoszonej 29 listopada 1844 r.
„Kiedy odzyskamy Ojczyznę, wszyscy ją odzyskamy i w tej szczęśliwej godzinie (…) przez dobro sprawy i kraju, obowiązkiem będzie rządu przez instytucje finansowe nagrodzić straty jednych, wspierać prace drugich, i w to potrafić, aby żadna sprawiedliwość należna jednej stronie, nie była opłacona krzywdą wyrządzoną drugiej (…). W temże dążeniu, Rząd przez swój wpływ dobroczynny, przez trafne użycie oszczędności skarbu, przez roboty publiczne, przez zaprowadzenie kas stosownych i inne środki, powinien bronić wszędzie społeczności od nędzy, gdziekolwiek ona zacznie się gnieździć”.