Eseje Salmana Rushdiego zawarte w zbiorze "Ojczyzny wyobrażone" to nie tylko klucz do jego wczesnej twórczości, lecz także refleksja na temat kondycji współczesnego człowieka.
Zacznijmy od wyjaśnienia tytułu – wszyscy bowiem żyjemy w przestrzeni na swój sposób wirtualnej, a raczej w wielu przenikających się wirtualnych przestrzeniach. Rushdie odwołuje się tu do koncepcji zawartych w głośnej pracy politologa Benedicta Andersona „Wspólnoty wyobrażone”. Wydana w 1983 r. książka Andersona analizuje źródła i specyfikę nacjonalizmu jako zjawiska bazującego na pewnego rodzaju intersubiektywnej fikcji zwanej narodem. Naród, postrzegany powszechnie jako materialny byt, w rzeczywistości istnieje wyłącznie w umysłach ludzi tworzących wspólnotę, jest to więc w zasadzie zbiorowa iluzja tworzona przez jednostki, które nigdy nie spotkały się ze sobą twarzą w twarz i być może nie mają ze sobą w sensie społecznym nic wspólnego. Te same prawidła dotyczą także innych ludzkich form stowarzyszania się opartych na ideologii, choćby religii czy ruchów emancypacyjnych. Co ciekawe, tytułowy esej Rushdiego powstał przed publikacją książki Andersona – co stanowi dowód nieprzeciętnej intucji pisarza.
Tom pism rozproszonych Rushdiego obejmuje lata 1981–1991, a więc czas w jego życiu decydujący – od momentu wydania nagrodzonych Bookerem „Dzieci Północy” aż po zamieszanie związane z premierą „Szatańskich wersetów”, późniejszą nagonkę na pisarza, fatwę Chomeiniego i początek pustelniczej tułaczki autora pod nadzorem służb specjalnych, tak sugestywnie opisanej niedawno w „Josephie Antonie”. Jak to bywa z podobnymi zbiorami, nie wszystkie teksty mają tu równy ciężar gatunkowy – niektóre to ulotne recenzje literackie, inne to eseje polityczne, a nic tak szybko się nie starzeje jak polityka. Niemniej jądro „Ojczyzn wyobrażonych” stanowią wciąż aktualne rozważania o tym, co zawsze interesowało Rushdiego najbardziej: o konflikcie religijnie motywowanego nacjonalizmu i demokracji, o skrzywionym, karykaturalnym wizerunku Orientu w oczach Zachodu, wreszcie – o sytuacji pisarza emigranta, który jest istotą wewnętrznie niespójną, rozdartą na dwie nieprzystające do siebie tożsamości, stojącą w akrobatycznej pozie między światami i językami, z których jedne pysznią się swoją wyższością, a drugie trwają w poczuciu krzywdy.
Załóż konto lub zaloguj się
i zyskaj dostęp na 14 dni za darmo.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.