Budowanie świadomego społeczeństwa (także w oparciu o grupy, które dotąd były pomijane), znoszenie nierówności, szerzenie oświaty – to były według Żeromskiego główne zadania niepodległej Polski. On sam zaczął tworzyć jej podwaliny na długo, nim się pojawiła.
Już w latach 80. XIX w. pisał w „Dziennikach”: „Moim sumieniem jest ojczyzna. Temu pozostanę wierny”. Wychował się na romantykach, dla których słowo łączyło się z czynem, i na społecznikowskiej myśli Edwarda Abramowskiego. Finansowo wspierał robotników, otworzył ochronkę i szkołę itp. Wrażliwość na krzywdę zbliżyła go do organizacji socjalistycznych. Znienawidzona przez obecnych uczniów „Siłaczka” (1894 r.) to nie tylko historia biednej nauczycielki, ale odpowiedź na pytania ówczesnych młodych ludzi o potrzebę ideałów i gotowość do ofiary. Łączył koncepcję narodu z autonomią regionów. W niepodległej Polsce zaangażował się w działania plebiscytowe na Warmii i Mazurach, zabiegał o polski Spisz, polskie Pomorze. Jego czytelnikami byli młodzi, nowa elita, która chciała budować państwo bez cynizmu. Według Żeromskiego, obawiającego się rewolucji, jedyną szansą odsunięcia jej widma były gruntowne reformy. To, co dla niego było koniecznością, dla krytyków było jednak utopią. Marzenia musiały ustąpić realiom, a wyrazem rozczarowania stało się „Przedwiośnie”. Żeromski nie przestawał marzyć o ideach, które połączą Polaków. Okazało się, że takich idei nie ma.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu